در سال ( 1327 ه . ق ) جزو مجاهدان فاتح با سلاح وارد تهران شد و چندى بعد به خدمت وزارت عدليه درآمد و حملات او به ادارات و رؤساى عدليه از همين تاريخ شروع شد . اما با وجود اشتغال به شاعرى و قبول خدمت در دستگاه دولت ، شغل اصلى او روزنامه‌نويسى بود و چه پيش از مشروطيت و چه بعد از آن جرايد زيادى به قلم او انتشار يافته و بيشتر اشعارش نيز در همين جرايد چاپ شده است . » « 1 » « اديب در سال ( 1335 ه . ق ) كه مأمور عدليهء يزد بود سكته كرد و به تهران آمد و روز چهارشنبه 28 ربيع الثانى آن سال در 58 سالگى در تهران درگذشت . » « 2 » ديوان اديب الممالك ، به اهتمام وحيد دستگردى تدوين و با تصحيحات و حواشى او در آبان ماه سال 1312 شمسى در تهران چاپ شده است . اين ديوان در 750 صفحه ، شامل مقدار زيادى قصايد و قطعات و مطايبات و تركيب‌بندها و هجويه‌هاى نيشدار است كه شاعر به قصد انتقام و كينه‌جويى از مخالفان ، سروده است . اديب در انواع شعر ( جز غزل كه در آن توفيق نيافته ) و مخصوصا در قصيده‌سازى بسيار تواناست . در شيوهء سخن‌سرايى پيرو استادان قديم و در دورهء تجديد حيات ادبى ، كه از نشاط اصفهانى و صباى كاشانى آغاز و به خود او ختم شده ، همطراز قاآنى و سروش است . » « 3 » « اديب حتى بعد از انقلاب مشروطيت و اعلان آزادى هم كه به كشمكشهاى سياسى و مطبوعاتى افتاده و ميدان تازه‌اى بر فعاليت خود يافته ، صفت اصلى شعر خود را كه همان قصيده‌سرايى است ، از دست نداده است . وى در اين دوره كه قدم به سلك روزنامه‌نگارى نهاده ، مردى آزاديخواه و متجدد است ، طلوع انقلاب را مىستايد ، از گشايش مجلس استقبال و از اصول قديمى ، انتقاد مىكند ، مىكوشد افكار وطن‌پرستى را در ملّت رسوخ دهد و با شور و احساسات از وضع

--> ( 1 ) . جرايدى كه به قلم اديب الممالك منتشر شده به شرح زير است : روزنامهء هفتگى « ادب » به خط نستعليق و چاپ سنگى و با تصاوير دانشمندان و مردان بزرگ جهان و مقالات علمى به قلم طبيب نجفقلى خان قائممقامى و اشعار خود اديب ، تبريز ، 1316 ه . ق . روزنامهء هفتگى « ادب » با خط نسخ و چاپ سنگى ، مشهد ، 1318 ه . ق . روزنامهء هفتگى « ادب » با چاپ سنگى ، تهران ، 1322 ه . ق ( اين روزنامه را اديب الممالك كمى بعد به حجت الاسلام كرمانى واگذار كرد و خود به باكو رفت . ) « عراق عجم » ارگان انجمنى به‌همين نام ، تهران ، 1325 ه . ق . ( 2 ) . در همهء ماخذ تاريخ وفات اديب الممالك سال 1336 ه . ق ضبط شده ولى مسلما قول محمد قزوينى كه تاريخ وفات او را با قيد تاريخ روز و ماه و مدت عمر ، سال 1335 ه . ق ذكر كرده درستتر است رجوع شود به يادداشتهاى علامه قزوينى ، مجلهء يادگار ، سال 3 ، شمارهء 3 ، آبان 1325 ش . ( 3 ) . از صبا تا نيما ، پيشين ، از ص 137 تا 143 ( به اختصار ) .